Inleiding
Geheim netwerk Gladio
In de jaren vijftig is in West-Europa het geheime netwerk Gladio opgericht. De Belgische tak, met de naam SDRA-8, is rond 1950 opgericht door de militaire inlichtingendienst en door de staatsveiligheid. Het is dan volop Koude Oorlog en Gladio is bedoeld als verweermiddel tegen een eventuele bezetting door troepen uit de Sovjetunie. In Gladio zitten zowel burgers als militairen.
De aandacht voor deze zogenaamde stay behind-netwerken raakt aangescherpt wanneer bekend raakt dat alvast in Italië dit Gladio-netwerk heeft bestaan. In november 1990 verklaren zowel eerste minister Wilfried Martens als minister van Landsverdediging Guy Coëme dat hun het bestaan van dit Gladio-netwerk nooit officieel is meegedeeld. Minister Coëme vind het tijd om Gladio op te doeken, want het is voorbijgestreefd. En zo beslist ook de kabinetsraad op 23 november 1990.
Gladio-commissie
De Gladio-commissie werd opgericht op 20 december 1990. In 1991 is deze senaatscommissie actief om duidelijkheid te krijgen over het al dan niet bestaan van een Gladio-netwerk in België en over de activiteiten ervan. Over het bestaan van Gladio verwerft men zekerheid, maar men komt niet te weten wie er deel van uitmaakte of uitmaakt.
En men ontdekt geen relatie tussen Gladio en terroristische activiteiten of tussen Gladio en extreem-rechts. Men komt dus niet te weten of er een verband is tussen Gladio of Gladio-leden en de Bende van Nijvel, zoals wel eens is gesuggereerd. Ook justitie slaagt er niet om hier klaarheid over te scheppen.
| Gladio » België | Italië | Nederland | Commissie | Forum |
Operatie Gladio
Een stay-behind netwerk
Operatie Gladio was een in 1952 gestart geheim "stay-behind" netwerk in Italië gesponsord door de CIA en de NAVO om de communistische invloed zowel in Italië als in andere landen te neutraliseren. De eerste voorbereidingen werden al in 1947 getroffen. Hoewel met de term Gladio alleen slaat op het Italiaanse deel, worden ook de soortgelijke netwerken die in andere landen bestonden veelal met 'Gladio' aangeduid.
Uit recent onderzoek is bekend geworden dat soortgelijke netwerken in geheel West-Europa actief waren en aan elkaar gelinkt waren. In ieder geval was Gladio actief in België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Luxemburg, Nederland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Spanje, Turkije en Zwitserland, terwijl ook het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten een rol speelden in de strategische planning van het netwerk.
Doel
Volgens een document van de Italiaanse militaire inlichtingendienst uit 1959 had Gladio twee doelstellingen :
Ten eerste het opereren als een zogenaamde "stay-behind"-groep in het geval van een Sovjetinvasie om vervolgens een guerrilla-oorlog te voeren in de bezette gebieden. Dit werd noodzakelijk geacht, omdat men, gelet op de overmacht van de conventionele Sovjet strijdkrachten, bang was de Sovjets alleen met inzet van kernwapens te kunnen tegenhouden, indien zij West-Europa wilden bezetten.
In de tweede plaats om in eigen land in noodsituaties 'operaties' uit te voeren. Wat de militaire inlichtingendiensten onder noodsituaties verstonden, werd duidelijk in Italië gedurende de koude oorlog, waar de opkomende macht van de communistische en andere socialistische partijen als een gevaar voor de NAVO werd gezien.
Verschillende landen
De stay-behind netwerken werden gecoördineerd op international niveau door het zo genoemde "Allied Clandestine Committee" en het "Clandestine Planning Committee", dat gelinkt was aan het NAVO's Supreme Headquarters Allied Powers Europe in Brussel. De netwerken gebruikten cover-namen zoals "Absalon" in Denemarken, "Glaive" in Frankrijk, "P26" in Zwitserland, "ROC" in Noorwegen, "Schwert" in Oostenrijk, en "SDRA8" in België.
De verschillen tussen de netwerken in de diverse landen waren groot. In enkele landen, waaronder Italië, werden de netwerken een bron van terreur, terwijl in andere landen het netwerk een voorzichtige voorzorgsmaatregel tegen een mogelijke Sovjetinvasie bleef. In België wordt gespeculeerd over de contacten die er geweest zijn tussen het Belgische Gladio-netwerk en de Bende van Nijvel, de Cellules Communistes Combattantes en Westland New Post.
In Spanje was het geheime netwerk betrokken bij het dictatorschap van Franco en in Duitsland werden explosieven die afkomstig waren van een Gladio-opslag, gebruikt bij een aanslag in München in 1980. In Turkije was de 'Counter-Guerrilla', die onderdeel uitmaakte van Gladio, betrokken bij terreur en marteling tegen Koerden, terwijl in Griekenland het Gladio-netwerk met de codenaam LOK deel zou hebben genomen aan de staatsgreep van 1967. In andere landen, waaronder Denemarken, Luxemburg en Noorwegen was het netwerk alleen bezig zich voor te bereiden op een eventuele bezetting door vijandelijke troepen.