Bende van Nijvel

Mijnheer X

De mysterieuze mijnheer X uit het Bende-onderzoek

Gestoord, onvoorspelbaar, inconsequent, egocentrisch, megalo-mythomaan en masochist. Dat was hij allemaal, de geheimzinnige Mijnheer X die in 1985 bij de staat werkte, een criminele bende leidde en dingen uitstak die de fictie overtroffen. De Bende van Nijvel? Wie is hij? En waarom zwijgen diegenen die het weten al meer dan 20 jaar? Hoog tijd dat de minister van Justitie klaarheid brengt.

Bron » P-magazine | René De Witte

Meer » Cel Waals Brabant | Benoît de Bonvoisin | Forum

De originele nota

Nederlandse vertaling

Ik heb met Albert Raes geluncht in La Maison de Cygne en heb hem mondeling uw instructies overgemaakt.

Het dossier over de belanghebbende is zeer omvangrijk. De SDRA en de BOB zijn zeer behulpzaam geweest, evenals de Fransen. Omkoopbaarheid en amoraliteit gaan hand in hand met onvoorzichtigheid, de realiteit overtreft de fictie. Meer dan voldoende om elk redelijk mens in het gareel te houden.

De operatie zal nochtans geen sinecure zijn, belanghebbende is moeilijk in toom te houden. Albert Raes bevestigt dat hij gestoord is, onvoorspelbaar, inconsequent, egocentrisch, megalomythomaan en zonder enige twijfel masochist.

Le mieux est l'ennemi du bien, het probleem is niet dat hij niet doet wat hij moet, integendeel, dat hij spontaan te veel doet. Het zou gevaarlijk kunnen zijn om hem op zijn plaats te houden. Er zullen te allen kante interventies nodig zijn om hem te grote problemen te besparen. Naar het schijnt is het nu al goed uit de hand aan het lopen.

Albert Raes blijft evenwel van mening dat zolang men de belanghebbende zal kunnen gebruiken, er niets beter is om de nébuleuse die u zorgen baart, te neutraliseren.

Download » Originele nota

Waar gaat deze brief over?

Wie?

Het gaat om een confidentiële nota gericht aan de toenmalige minister van Justitie Jean Gol, en waarin verslag wordt uitgebracht van een geheim onderhoud van een van zijn kabinetschefs met de chef van de Staatsveiligheid, Albert Raes. De nota is van de hand van Nicolas de Kerckhove d'Ousselghem, kabinetschef van Jean Gol. Men leest dat De Kerckhove aan Albert Raes instructies van Gol heeft overgemaakt. Dat is op zich merkwaardig. Gol is in die tijd zowel minister van Justitie als vice-premier. Als minister van Justitie is hij bevoegd over de Staatsveiligheid.

Om Raes instructies te geven, zou het dus volstaan om hem te ontbieden op het kabinet van Justitie. In dit geval stuurt Gol echter als vice-premier zijn kabinetschef uit voor een onderhoud. En dan nog wel in het Brusselse toprestaurant La Maison du Cygne, waar discreet kan getafeld worden en er geen luistervinken zullen zijn. Uit de handgeschreven notities op de nota blijkt dat het document niet alleen door Gol is gelezen, maar ook door de minister van Defensie François-Xavier de Donnéa, de liberale politicus Antoine Duquesne, rijkswachtkolonel Luc Closset en de kabinetschef van Justitie Victor Bricout.

Tijdstip

De datum van de nota is belangrijk: 21 januari 1986. Dat is twee maanden na de laatste overval van de Bende van Nijvel in Aalst en een tweetal weken na de moord op Juan Mendez, handelaar bij de Belgische wapenfabrikant FN Herstal en betrokken in louche wapentrafieken. De moord op Mendez wordt door sommigen in verband gebracht met de Bende, al is dat nooit bewezen. In januari 1986 leeft België in elk geval in een sfeer van terreur. In verband met de moorddadige reeks Bende-overvallen die in de eerste helft van de jaren '80 28 doden en vele gewonden eiste, zijn tal van sporen gevolgd: extreem rechts, wapen- en drugtrafieken, zedenfeiten, pogingen tot staatsgreep, afpersingspogingen van de warenhuisketen Delhaize tot en met het zaaien van terreur om de staat te destabiliseren.

Vandaag staan de speurders naar de Bende geen stap verder. De sporen liepen dood: ofwel omdat er geen verband was te leggen met de Bende, ofwel omdat het onderzoek van bovenhand werd gedwarsboomd. Daar zijn verschillende aanwijzingen van, hoewel het nooit hard is gemaakt. Zelfs twee parlementaire onderzoekscommissies konden niet aan het licht brengen wie nu spaken in de wielen had gestoken. Nog een reden waarom de Bende nooit werd ontmaskerd, is omdat nooit iemand uit de biecht heeft geklapt. En toch moeten er mensen zijn die meer weten. Maar de omerta houdt stand. Zo ook in verband met dit bijzonder merkwaardige document dat in het Bende-dossier belandde.

Het gespreksonderwerp

Een man die bewust niet bij naam wordt genoemd, maar die ze duidelijk niet allemaal op een rij heeft. Om het met de woorden van Raes te zeggen: de persoon is "gestoord, onvoorspelbaar, inconsequent, egocentrisch, megalo-mythomaan en zonder enige twijfel masochist". Een megalomaan is iemand met grootheidswaanzin. Een mythomaan is een ziekelijke leugenaar. Nu lopen er wel meer van dat soort gekken rond, maar hier is meer aan de hand. Uit de nota blijkt dat de mysterieuze mijnheer X aan het hoofd staat van een nébuleuse. Letterlijk betekent dat 'nevelvlek', maar het woord wordt ook gebruikt voor een criminele organisatie, voor maffia. Zoals hier.

De nota zegt niet over welke nébuleuse het gaat, maar dat het niet een of andere straatbende betreft, is wel duidelijk. Zowel de Staatsveiligheid, de Bijzondere Opsporingsbrigade van de Rijkswacht, de militaire inlichtingendienst SDRA als de Franse veiligheidsdiensten hebben er een dossier over. "De realiteit overtreft de fictie", schrijft De Kerckhove in zijn nota aan de minister. En mijnheer X is compleet uit de bocht aan het gaan. Het probleem is niet dat X niet doet wat men hem vraagt, maar dat hij veel meer doet dan wenselijk. Dat zou wel eens voor enorme problemen kunnen zorgen. De Kerckhove schrijft dat het volgens Raes aangewezen is de man op zijn plaats te laten zitten.

Dat is de beste garantie om de nébuleuse te neutraliseren. De nota roept nogal wat vragen op. Als Gol de macht heeft om de mysterieuze persoon op zijn plaats te laten zitten of te verplaatsen, betekent dit wellicht dat mijnheer X ergens in het staatsapparaat werkt. Maar waar? Het gerecht, de Staatsveiligheid, een of andere politiedienst, de administratie? Welke opdrachten kreeg mijnheer X? Kwamen die van Gol? Van de Staatsveiligheid? En wat heeft mijnheer X zoal uitgespookt? Heeft mijnheer X wat te maken met de Bende? Of weet hij er meer over? Veel vragen.

Meer » Aalst | Bouhouche & Beijer | Afpersing | Forum

Geen antwoorden

Een interview met de speurders

Vragen die ook de Bende-speurders beantwoord wilden zien toen baron De Bonvoisin een kopie van de nota neerlegde tijdens de rechtszaak tegen hem in 1997. De baron - die werd vrijgesproken - werd verdacht van financiële malversaties en beschuldigde zelf de Staatsveiligheid ervan om valse dossiers tegen hem op te stellen. Met het openbaar maken van de nota wilde hij duidelijk maken dat de Staatsveiligheid niet vies was van duistere zaakjes. Eigenaardig genoeg was De Bonvoisin de eerste die bezoek kreeg van de Bende-speurders, op 8 mei 2001. Op de kopie van het proces-verbaal van verhoor vindt men de namen van de speurders Eddy Vos en Patrick Vansteenkiste. Eddy Vos : "Ik weet al waar u die brief vandaan heeft, De Bonvoisin."

Dat klopt. Is dat document geloofwaardig?

Vos : "Dat moet u aan uw bron vragen. Ik kan daar in het kader van het onderzoek niets over vertellen."

Gaat het om het onderzoek naar De Bonvoisin of naar de Bende?

Vos : "Ik ben belast met het onderzoek naar de Bende."

Onderzocht u de brief?

Vos: "Daar mag ik niets over zeggen. U moet dat begrijpen."

Heeft De Bonvoisin u die brief bezorgd, of bent u daarmee naar hem gegaan?

Vos: "Ik herhaal dat u met uw vragen beter naar uw bron stapt. Of bel het parket op. Ik mag als speurder niets vertellen."

De brief heeft betrekking op verschillende personen. Heeft u die mensen verhoord?

Vos: "Vraag dat aan uw bron."

Procureur des Konings Claude Michaux van het parket van Bergen, die als magistraat de leiding heeft over het Bende-onderzoek, zegt al een beetje meer. Procureur Michaux: "Ik herinner mij die brief, maar niet meer in detail. Het is al een tijd geleden."

Is er onderzoek naar gedaan?

Michaux: "Uiteraard. Er zijn verscheidene onderzoeksdaden gevorderd en uitgevoerd door mijnheer Vos en zijn mensen."

Maar zonder gevolg?

Michaux: "Inderdaad."

Een interview met 'de bron'

Wat heeft de bron van de brief, Benoît De Bonvoisin, te vertellen? Benoît De Bonvoisin: "Toen ik die nota neerlegde voor het hof van beroep, heb ik gevraagd om de authenticiteit te onderzoeken, wat niet gebeurd is. Dat verbaast me niet. Zaken die met de Staatsveiligheid te maken hebben, zijn nooit onderzocht."

Hebben de Bende-speurders de authenticiteit onderzocht?

De Bonvoisin: "Mijnheer Vos was onlangs bij mij op bezoek. Hij heeft mij bevestigd dat het volgens hem wel degelijk om een authentiek stuk gaat."

Mensen,zoals François-Xavier De Donnéa, die met de inhoud van de nota werden geconfronteerd, lieten spontaan uw naam vallen als de mogelijke man achter X.
De Bonvoisin: "Wees nu ernstig. Denkt u dat ik dan die nota zou hebben neergelegd? Ik ben in aanvaring gekomen met Albert Raes nadat ik geëist had dat de Staatsveiligheid onder de loep zou worden genomen. Ik beantwoord dus zeker niet aan het profiel van de persoon uit de nota."

Wie gaf u die brief?
De Bonvoisin: "Dat herinner ik me niet."

Denkt u eens na.
De Bonvoisin: "Dat zal ik inderdaad doen. Maar het is niet belangrijk van wie ik die brief heb gekregen. Ik weet met zekerheid dat in de archieven van de Staatsveiligheid massa's documenten zijn vernietigd. Die brief komt dus niet uit die hoek. Ik zou zelf ook wel willen weten waar die boven water is gekomen. Dat die nota nooit vernietigd is, mag een wonder heten."

Weet u wat er nu eigenlijk met die brief is gebeurd?
De Bonvoisin: "Mijnheer Vos heeft mij gezegd dat ze iedereen hebben verhoord die op de brief voorkomt. En nog leeft. Niemand herinnerde er zich nog wat van. Collectief geheugenverlies dus. Kunt u zich dit inbeelden? Mocht ik ooit zo'n brief hebben gelezen, dan zou ik mij die vandaag nog herinneren. Het gaat toch wel om een zeer ernstige zaak, of niet soms?"

In uw verhoor van 8 mei 2001 verklaart u dat u vier mensen kent die de volle waarheid weten over de Bende. Maar u noemt geen namen.
De Bonvoisin: "En die zal ik ook niet geven. Mijn bronnen zeggen mij dat er in dit land geen politieke bereidheid is om de waarheid over de Bende aan het licht te brengen. Dezelfde mensen zeggen mij ook dat de waarheid niet zal bekend geraken zolang er geen onderzoek naar de Staatsveiligheid wordt gevoerd, liefst een parlementair onderzoek. Zo lang zal ik geen namen noemen. Ik wens nog een tijdje te leven, hè."

Zwijgen. Het lijkt een constante in het Bende-verhaal. Misschien zou minister van Justitie Laurette Onkelinx de tongen losser kunnen krijgen bij diegenen die poit wisten van mijnheer X en zijn bende. Zou ze haar positief injunctierecht niet uitoefenen om toch maar verder onderzoek te bevelen? Hallo, mevrouw de minister?

Meer » Cel Waals Brabant | Benoît de Bonvoisin | Forum

Wie kan antwoorden?

Wie zijn de mensen die de confidentiële nota in handen hebben gekregen en vandaag koppig de lippen op elkaar houden?

Jean Gol

Deze Waalse toppoliticus is de enige die geen uitleg kan verschaffen. Hij overleed in 1995. Zijn activiteiten kunnen echter wel een hulp zijn in het onderzoek. Hij was tussen 1981 en 1987 bijna ononderbroken minister van Justitie voor de Waalse liberalen. In 1986 was hij tevens vice-premier. Als minister van Justitie vond Gol dat de wet niet noodzakelijk voor hem van toepassing was. In 1984 richtte hij bijvoorbeeld in het grootste geheim, en eigenlijk zonder wettelijke basis, de Anti-terroristische Gemengde Groep (AGG) op, die bestond uit achttien leden van de rijkswacht, de gerechtelijke politie, de Staatsveiligheid en de militaire inlichtingendienst SDRA. De leiding werd toevertrouwd aan een hogere rijkswachtofficier. De AGG zou in 1985 het onderzoek naar de CCC coördineren.

François-Xavier de Donnéa

Van 1985 tot 1988 was hij minister van Landsverdediging. Hij was jarenlang een van de politieke boegbeelden van de PRL. Vandaag is hij kamerlid voor de MR. Als minister van Defensie was hij bevoegd over de rijkswacht, die toen nog een militaire structuur had. Het was dus De Donnéa die op 2 juni 1987 lachend voor de pers poseerde toen hij de nieuwe uitrusting van de rijkswacht voorstelde: kogelvrije vesten, afkomstig uit het bedrijf uit Temse waar de Bende van Nijvel enkele prototypes had geroofd, en supersnelle Golf GTI's, zoals de Bende die had gebruikt. Enkele weken eerder had de rijkswacht nieuwe riotguns in gebruik genomen, een wapen dat de Bende eveneens had gebruikt. Het beeld van de minister sprak voor zich, de Bende verslaan met eigen middelen.

Albert Raes

Deze Bruggeling was van 1977 tot 1990 administrateur-generaal van de Staatsveiligheid. Het was een CVP-benoeming. Voordien was hij magistraat. Hij moest opstappen bij de Staatsveiligheid na de eerste parlementaire onderzoekscommissie over de Bende van Nijvel. Er waren te veel zaken aan het licht gekomen waarbij de Staatsveiligheid, of althans agenten van de dienst, een nooit opgehelderde maar verdachte rol had gespeeld. Raes werd na zijn vertrek bij de Staatsveiligheid geparkeerd op het ministerie van Justitie. Volgens De Morgen werkt Raes, die nu 74 is, sinds zijn pensioen als consul-generaal in Marokko. Dat doet hij in alle discretie.

Nicolas de Kerckhove d'Ousselghem

De Kerckhove was aanvankelijk een vertrouweling van PSC-boegbeeld Paul Vanden Boeynants, tot hij in de vroege jaren '80 overstapte naar de Franstalige liberalen. In januari 1986 is hij kabinetschef van vice-premier Jean Gol. In die periode is De Kerckhove lid van het Europees Instituut voor Vrede en Veiligheid, een pro-Amerikaanse think tank waar het, naast politici zals Jean Gol en Louis Michel, wemelt van de militairen en CIA-agenten. Het instituut heeft in het najaar 1985 een masterplan klaar om België vol te stoppen met atoomschuilkelders en bergplaatsen met proviand, voor het geval de Russen bij ons zouden binnenvallen. Zonder het instituut daarmee in verband te brengen, kan men niet naast het feit dat de terreur die in 1985 wordt gezaaid door de CCC en de Bende, de publieke opinie de daver op het lijf heeft gejaagd en de bevolking rijp maakt voor een zwenk naar een hardere, meer autoritaire en dus rechtse staat.

Victor Bricout

Voormalig procureur des Konings en vrederechter. In 1986 is hij kabinetschef van minister van Justitie Jean Gol. Bricout is daar vooral belast met het vreemdelingenbeleid, dat overigens toen erg omstreden is. In augustus 2003 duikt hij totaal onverwacht op in de actualiteit als bemiddelaar tussen minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael en de Afghaanse asielzoekers die dan al twee weken een kerk in Elsene bezetten. Dat Dewael de voormalige magistraat uitstuurt en niet iemand van het centrum Johan Leman wekt veel verwondering. Enkele dagen later wordt Bricout, na een mislukte bemiddelingspoging, bedankt voor bewezen diensten.

Luc Closset

Als gevolg van de CCC-aanvallen in 1985 beslisten de ministers van Justitie Gol en Binnenlandse Zaken Nothomb verbindingsofficieren van de rijkswacht op hun kabinetten in dienst te nemen. Er was in 1985 duidelijk gebleken dat de samenwerking tussen de politie en de rijkswacht mank liep. De verbindingsofficieren moesten de ministers over de problemen rapporteren. Bij Gol werd kolonel Luc Closset gedetacheerd. Later werd hij inspecteur-generaal van de rijkswacht. Met de politiehervorming werd hij op 1 december 2000 aangesteld als hoofd van de Algemene Inspectie die controle uitoefent op de werking van de federale en lokale politie. Hij is dat nog steeds.

Antoine Duquesne

AD zijn de initialen van Antoine Duquesne (MR), aldus Benoît baron de Bonvoisin die zich baseert op informatie van speurder Eddy Vos. Van 1980 tot 1987 was hij kabinetschef van verscheidene liberale ministers. Enkele weken voor de confidentiële nota over mijnheer X van januari 1986, was hij nog kabinetschef van Jean Gol. In 1987 krijgt Duquesne van Gol de ministerportefeuille van Onderwijs. Later wordt Duquesne minister van Binnenlandse Zaken. In die periode krijgt de politiehervorming gestalte.