Bende van Nijvel » Onderzoek » Cel Waals Brabant

DNA-Onderzoek

Het onderzoek van de laatste kans

In 1997 krijgen de onderzoekers van de Cel Waals Brabant een kans waarvan in de jaren '80 nog lang geen sprake was, het DNA-onderzoek. Tijdens hun moorddadige overvallen hebben de moordenaars op verschillende plaatsen DNA achtergelaten, op sigarettenpeukjes, plakband, hoedjes, ... Meer dan tien jaar na de feiten worden deze bewijsstukken gebruikt voor een DNA-onderzoek. In totaal wordt aan een honderdtal oud-verdachten in het Bendedossier gevraagd zich te onderwerpen aan een DNA-test. Op de lijst van verdachten komen veertig rijkswachters voor.

Het gaat onder meer om leden of ex-leden van de anti-terreureenheid Dyane. "We beschikken vandaag over nieuwe wetenschappelijke onderzoeksmethodes die in de jaren tachtig nog niet zo verfijnd waren", zei Lacroix toen, hiermee doelend op het DNA-onderzoek. Veel aanknopingspunten om het DNA van de verdachten te toetsen, heeft het gerecht niet. Cruciaal zijn sigarettenpeukjes die werden aangetroffen in de taxi van een chauffeur die in 1983 in Bergen werd vermoord.

Bron » De Morgen

Forum » Bespreek het DNA-onderzoek

DNA-test voor honderd verdachten

"De klassieke namen"

In totaal wordt aan een honderdtal oud-verdachten in het Bendedossier gevraagd zich te onderwerpen aan een DNA-test. Op de lijst van verdachten komen veertig rijkswachters voor. Het gaat onder meer om leden of ex-leden van de anti-terreureenheid Dyane. De bende van Nijvel pleegde in de jaren tachtig een reeks bloedige overvallen op warenhuizen van de ketens Colruyt en Delhaize. De overvallen kostten aan 29 burgers het leven en werden nooit opgehelderd. Onderzoeksrechter Jean-Claude Lacroix van Charleroi kondigde enkele maanden geleden voor de Bendecommissie-bis aan dat er spectaculaire ontwikkelingen op komst waren in het Bendedossier.

"We beschikken vandaag over nieuwe wetenschappelijke onderzoeksmethodes die in de jaren tachtig nog niet zo verfijnd waren", zei Lacroix toen, hiermee doelend op het DNA-onderzoek. Veel aanknopingspunten om het DNA van de verdachten te toetsen, heeft het gerecht niet. Cruciaal zijn sigarettenpeukjes die werden aangetroffen in de taxi van een chauffeur die in 1983 in Bergen werd vermoord. Ook een vingerafdruk op een stukje plakband dat werd aangetroffen na de roof van enkele kogelvrije vesten in 1983 in Temse wordt door het gerecht bij het DNA-onderzoek gebruikt. Een deel van de verdachten die de DNA-test moeten ondergaan, werd geïdentificeerd aan de hand van de reeks robotfoto's die eind februari 1997 voor het eerst werden getoond tijdens het VTM-programma Oproep 2020 en daarna over het hele land werden verspreid. Voor het overige gaat het om wat in speurderskringen wordt omschreven als "de klassieke namen".

Opmerkelijk is hoe dan ook het grote aantal (ex-)rijkswachters die voor de DNA-test werden opgeroepen. Onder hen bevond zich ook ex-rijkswachter Christian Amory. Hij was het die zijn bezoek aan het labo aan de grote klok hing. Amory, die jarenlang vertoefde in het milieu van ex-rijkswachters Madani Bouhouche en Robert Beijer, heeft steeds beweerd dat de Bende-overvallen kaderden in een complot van extreem-rechts. Het doel was terreur zaaien om zo het land te destabiliseren, als voorbereiding op een staatsgreep van uiterst-rechts. De thesis van Amory werd enkele maanden geleden nog in de Bendecommissie-bis weggewuifd door twee experts. Ook Bouhouche en Beijer staan op de lijst van 'oud-verdachten' van wie een DNA-test wordt gevraagd. Volgens speurders zien de meeste verdachten er geen graten in om een DNA-test te ondergaan.

Meer » Bergen | Temse | Bouhouche & Beijer | Robotfoto's

Een positieve identificatie

Namen noemen!

Het gerecht in Charleroi kent de naam van minstens één vermeende dader van een aan de bende van Nijvel toegeschreven aanslag. Dat valt af te leiden uit een rapport dat de Leuvense professor Jean-Jacques Cassiman onlangs heeft overgemaakt aan onderzoeksrechter Lacroix in Charleroi. De positieve identificatie, de enige tot nu toe, is het resultaat van DNA-onderzoek. Zaterdag raakte bekend dat alle personen die ooit werden verdacht in het Bendedossier door het gerecht in Charleroi opgeroepen zijn voor een DNA-analyse. Het gaat om leden van de bende-De Staerke, de bende Haemers, de bende van de Borinage, de verdachten in de zaak-Mendez, vroegere leden van de rijkswachtgroep Dyane en leden van het Gladio-netwerk. In totaal gaat het om een honderdtal mensen.

De resultaten van al deze analyses worden vergeleken met een twintigtal DNA-profielen die professor Cassiman wist op te stellen aan de hand van onder meer sigarettenpeukjes die in 1983 na de moord op een taxichauffeur in Bergen werden aangetroffen. Het is een van die tests die tot een positief resultaat leidde. Over de identiteit van de verdachte worden geen details vrijgegeven en ook niet over het feit waarop de identificatie precies slaat. Alle DNA-profielen worden nu samengebracht in een databank bij de speciale onderzoekscel in Jumet. Het ministerie van Justitie is druk in de weer om de wettelijke basis voor een dergelijke databank op punt te stellen. Verdachten moeten vrijwillig meewerken aan een DNA-onderzoek, zoniet zijn de gegevens onbruikbaar en dreigen er bij een eventuele rechtszaak procedurefouten te worden ingeroepen.

De laatste kans

Wie de kosten zal dragen voor het grootschalige DNA-onderzoek is nog onduidelijk. "Het onderzoek kost per staal 16.000 frank", heeft Cassiman becijferd. "Daarvan krijgt ons labo 1.000 frank terug. Als we honderden stalen moeten onderzoeken, kunnen we dat niet zelf financieren. Voor we de rest van de profielen maken, willen we eerst zekerheid over een financiële regeling." In gerechtelijke kringen wordt al enige tijd gesproken over "het onderzoek van de laatste kans". Zopas vertrokken er vanuit het justitiepaleis van Charleroi in totaal 130 uitnodigingen naar de familieleden van de 29 slachtoffers die de Bende van Nijvel in de jaren tachtig maakte, hun advocaten en alle betrokken burgerlijke partijen. Zij krijgen dezer dagen allemaal een brief in de bus om op 24 april a.s. deel te nemen aan een soort rondetafel over de stand van het onderzoek naar de Bende van Nijvel. De verantwoordelijke magistraten zullen er antwoorden op de gestelde vragen.

Het zal voor het eerst mogelijk zijn om ook zicht te krijgen op de precieze onderdelen van het mammoetdossier die betrekking hebben op elk van de slachtoffers. Voorts zal er toelichting verstrekt worden over de middelen waarover de magistraten en speurders momenteel beschikken en over de bijkomende middelen die nog vereist zijn om in dit onderzoek verder te kunnen werken. De bijeenkomst heeft plaats in een amfitheater in de onmiddellijke buurt van het justitiepaleis van Charleroi. Voor de Vlamingen is er simultaanvertaling voorzien. Op deze bijeenkomst, zo werd ons meegedeeld, zal ook duidelijk gemaakt worden dat de met het Bende-onderzoek belaste magistraten nog maar zeer gedeeltelijk beschikken over de middelen die hen in de voorbije maanden werden beloofd.

Meer » Bergen | Bende Haemers | Bende De Staerke | Filière Boraine | Gladio

Wet verhindert identificatie

"Dit was écht de laatste keer, ik kom nooit meer naar zo'n vergadering."

Justitie is in het bezit van een volledig DNA-profiel van de 'hoofddader' van de Bende van Nijvel, maar de Belgische wetgeving laat niet toe om dit genetische visitekaartje verder te onderzoeken. Dat kregen de nabestaanden van de 28 Bende-slachtoffers te horen op een vergadering met de speurders in Jumet. Er was ook goed nieuws. Een nieuwe getuige hielp het onderzoeksteam zeventien jaar na dato aan een nieuwe en naar verluidt 'ontzettend scherpe' robotfoto. "Volgens mij klopt het niet helemaal", zei een verbaasde Hein Diependaele, advocaat van een van de acht dodelijke slachtoffers van de Bende-raid in Aalst na afloop van het jaarlijkse onderonsje tussen speurders en families.

Het DNA-spoor zit op een sigarettenpeuk die werd teruggevonden na de executie van taxichauffeur Constantin Angelou, op 12 januari 1983 in Bergen - een van de eerste Bende-feiten. Dat de speurders een volledig DNA-profiel terugvonden op de peuk, was al jaren bekend. Het spoor is ook al vergeleken met het DNA van nagenoeg alle 'bekende' verdachten in het Bende-dossier, maar telkens met negatief resultaat. "Nu vertelt men ons dat men het DNA in theorie verder zou kunnen analyseren", aldus Diependaele, "zodat men kan uitmaken hoe oud die dader was, hoe groot en wat zijn afkomst was. Dat zou een hele stap vooruit kunnen zijn, maar men zegt ons nu dat de Belgische wet niet toelaat om dat DNA volledig te exploiteren. Ik stel me daar vragen bij."

Nochtans is er niks aan te doen, verzuchtte de Bergense advocaat-generaal Claude Michaux. "De strafwet laat ons niet toe om gecodeerde informatie van het DNA-spoor te ontleden, hoe graag we dat ook zouden willen. We kunnen dat DNA wel vergelijken met dat van andere daders, maar we kunnen niet aan de gecodeerde informatie, wat wel erg jammer is." Michaux hoopt op een "wetgevend initiatief terzake", maar benadrukt dat de volledige analyse van het DNA niet noodzakelijk zal leiden naar een "identificatie" van het kopstuk van de Bende van Nijvel.

"We zouden heel veel over hem te weten kunnen komen", verduidelijkte een speurder, "tot de kleur van zijn haar en zijn ogen toe, maar zijn naam natuurlijk niet". De zogeheten Cel-Waals-Brabant, die al sinds 1997 het Bende-onderzoek voert, kon de families gisteren wel een organogram voorleggen van de Bende van Nijvel. Het gaat om twee groepen van drie mensen: drie killers die bij haast alle feiten opdoken en drie anderen die zich enkel bij de eerste golf van Bende-overvallen lieten zien. Binnen de groep van drie hoofddaders ontwaart de CWB de "maniak", een man die er kennelijk plezier in schiep om zoveel mogelijk mensen te doden.

Het is van deze man dat vorige maand een robotfoto werd verspreid. Ook het DNA op de peuk is van hem. Nummer 2 is de legendarische "reus", en nummer 3 een man die, zoals dat heet, "alleen mensen neerschoot als die voor hem een bedreiging vormden". Omtrent de "minder agressieve" nummer 3 zal de CWB in januari een nieuwe robotfoto verspreiden. De media-aandacht rond de laatste oproep van de speurders, vorige maand, resulteerde in 132 tips, waaronder één van een man die nu bij de CWB in Jumet zonder meer het predikaat "zeer belangrijke getuige" krijgt opgekleefd.

De getuige toerde in de vooravond van 27 september 1985 met zijn auto rond in de buurt van Overijse, enkele minuten voor daar de hel losbarstte. De Bende pleegde die avond, kort na elkaar, twee raids: een op de Delhaize in Eigenbrakel, en een op de Delhaize in Overijse. Er vielen telkens drie doden. "De getuige reed met hoge snelheid achter de groene Golf van de daders aan, wat zij blijkbaar hinderlijk vonden", legt advocaat-generaal Michaux uit. "De getuige herinnert zich zeer scherp het gezicht van een van de mannen op de achterbank. Wij hebben hem onder hypnose gebracht en hem een nieuw robotfoto laten maken. Die is ontzettend scherp, en we verwachten er veel van. De vraag rijst natuurlijk wat die man heeft bezield om zeventien jaar lang te zwijgen, maar het feit dat hij nu opduikt, versterkt bij ons het gevoel dat je nooit mag wanhopen. Wij zijn inmiddels zeker dat die man de waarheid spreekt. Hij was daar, hij heeft dat Bende-lid gezien."

Het enthousiasme van de speurders bleek gisteren echter niet te worden gedeeld door alle families, zeker toen zij vernamen dat de speurders al vijf maanden geen toegang meer hebben tot de scanner waarmee het hele dossier op computer is gezet. De scanner is stuk. De vergadering was gisteren namiddag nog volop aan de gang toen een verbolgen moeder van een van de slachtoffers in Eigenbrakel de zaal verliet: "Dit was écht de laatste keer, ik kom nooit meer naar zo'n vergadering."

Meer » Bergen | Eigenbrakel | Overijse

Onderzoek overgedaan in Gent

Kleren, sigarettenpeukjes, slijm, bloed

Het gerecht van Charleroi doet niet langer uitsluitend een beroep op de Leuvense professor Cassiman voor het DNA-onderzoek rond de Bende van Nijvel. Volgens het Gentse laboratorium voor farmaceutische biotechnologie heeft onderzoeksrechter Jean-Paul Raynal van Charleroi aan hen gevraagd de sporen die gevonden zijn tijdens het Bende-onderzoek, opnieuw te analyseren. In Charleroi wou men woensdag geen commentaar kwijt.

Professor Elfride Van den Eeckhout van de Gentse universiteit zei dat haar laboratorium enkele weken geleden door het gerecht van Charleroi was benaderd. "Onderzoeksmagistraat Raynal vroeg of we de overtuigingsstukken (kleren, sigarettenpeukjes, slijm, bloed), die bij het Bende-onderzoek werden verzameld, opnieuw konden analyseren. Later zouden we eventueel ook de DNA-profielen van de verdachten moeten onderzoeken." Raynal, die samen met onderzoeksrechter Jean-Claude Lacroix belast is met het Bende-onderzoek, zou opdracht gegeven hebben aan de rijkswacht om de stalen bij het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid van de Leuvense professor Jean-Jacques Cassiman op te halen en ze naar Gent over te brengen. Het team van Cassiman, die zich als eerste in België bezighield met DNA-onderzoek, kwam twee weken geleden volop in de belangstelling toen bleek dat het de speurders in het Bende-onderzoek bijstond met behulp van DNA-testen.

Als de stalen in Gent belanden, betekent dat nog niet dat een tegenexpertise mogelijk zal zijn. "Voorwaarde is dat er stalen werden bewaard voor eventuele tegenexpertises en dat op beschikbare stalen nog genoeg DNA-materiaal aanwezig is", zo verduidelijkt Van den Eeckhout. Haar laboratorium zou de analyses sneller kunnen uitvoeren dan het Leuvense centrum. "Omdat wij een geaccrediteerd laboratorium zijn, verbinden we ons ertoe om binnen de maand een verslag op te stellen", aldus de Gentse professor, die erop wijst dat haar laboratorium het enige in België is dat volgens de strenge normen van bijvoorbeeld de FBI werkt. Zo worden er in Gent routinematig 13 STR-deeltjes (Short Tandem Repeats, DNA-fragmenten) gebruikt, "terwijl er in Leuven amper 3 STR-deeltjes worden gebruikt", aldus Van den Eeckhout. Volgens haar beschikt haar Leuvense collega niet over het broodnodige hypermoderne toestel dat voor zo'n uitgebreid onderzoek gewenst is.

Epiloog

Wat toen niet kon ... kan in de jaren negentig wel

Het DNA-onderzoek naar verdachten van de aanslagen van de Bende van Nijvel heeft al zeker één positieve identificatie opgeleverd. Aan de hand van oud bewijsmateriaal uit het Bende-onderzoek - vooral sigarettenpeukjes, kledingstukken en haren - werden door de Leuvense professor Cassiman verschillende DNA-profielen van de betrokkenen opgesteld. Die worden nu vergeleken met genetisch materiaal van verdachten. Het rapport met de eerste resultaten ligt momenteel bij onderzoeksrechter Lacroix die het Bende-onderzoek leidt en bevat voldoende bewijs om minstens een van de daders aan te houden. "De positieve identificatie komt uit een lijst van klassieke verdachten", zegt Cassiman, die verder geen details kwijt wil over de identiteit van de verdachte. "Al de personen die aan een onderzoek werden onderworpen gaven formeel hun toestemming voor het DNA-onderzoek. Zo'n toestemming is voorlopig bij wet verplicht."

Of het gerecht al verdere juridische stappen heeft ondernomen tegen de verdachte is niet duidelijk. Maar de identificatie is volgens professor Cassiman zeker. "Om tot een accuraat DNA-profiel van iemand te komen hebben we minstens zes tot acht specifieke stukjes DNA nodig", verduidelijkt Cassiman. "De combinatie van die verschillende stukken is uniek voor een mens en kan dus maar bij één persoon voorkomen. Uit de beschikbare bewijsstukken rond de Bende van Nijvel konden we genoeg genetisch materiaal halen om verschillende daderprofielen op te stellen. Door die nu te vergelijken met het DNA van verdachten, kunnen we bepaalde pistes uitsluiten en zelfs sommige daders aanwijzen." De onderzoekstechniek van Cassiman werd recent ontwikkeld en staat pas sedert enkele jaren volledig op punt.

"Op het ogenblik dat de aanslagen van de Bende plaatsvonden, was er van een bruikbare en betrouwbare methode nog geen sprake", weet Cassiman. "Pas bij het einde van de jaren negentig werd een doorbraak geforceerd en kon men ook kleine hoeveelheden erfelijk materiaal aanwenden." DNA zit in elke celkern van elk levend wezen. Het is een opeenvolging van verschillende eiwitten die telkens gegroepeerd zijn in genen. Die genen worden doorgegeven van ouders aan hun kinderen. De opeenvolging van eiwitten en genen is voor ieder individu uniek, behalve voor eeneiige meerlingen die van hun ouders dezelfde genetische kenmerken meekregen. Precies het unieke karakter van DNA laat toe om een genetisch paspoort van daders te maken. Het feit dat voor dat onderzoek alle menselijke cellen kunnen worden gebruikt, maakt het zo interessant. Cassiman slaagt er met zijn onderzoeksgroep ook in om mitochondriaal DNA te isoleren, dat zich in de mitochondriën van elke cel bevindt. Die mitochondriën kunnen het beste omschreven worden als celorganen. Ze zijn minder kwetsbaar dan de rest van de cel waardoor mitochondriaal DNA beter bewaard blijft.

Cassimans laboratorium werd recent ook ingeschakeld in andere gerechtelijke dossiers. Zo kreeg hij de opdracht om ook van Michel Nihoul en Marc Dutroux een genetisch profiel te maken. "Nihoul en Dutroux hebben daarmee uiteindelijk, na lang aandringen, ingestemd", vernam Cassiman. Het labo onderzoekt eveneens een genetisch spoor in de moord op Christine Van Hees, de moord in de champignonkwekerij van Oudergem uit 1984. "We zijn betrokken bij zowat alle zware dossiers die tegenwoordig in de actualiteit staan", aldus nog de Leuvense vorser. De DNA-onderzoeken zijn een prijzige zaak. Per onderzoek lopen de kosten op tot 16.000 frank. Die kosten worden, op 1.000 frank na, volledig gedragen door het Leuvens labo. "Over de bijdrage van justitie moet nog verder worden gediscussieerd", zegt Cassiman.

"Als er heel veel profielen moeten worden opgemaakt, zullen waarschijnlijk, op vraag van procureur Michaux in Charleroi, ook buitenlandse labo's worden ingeschakeld. Wat mij betreft mogen het ook Belgische onderzoekscentra zijn. We zijn bezig om onze onderzoeksmethoden op elkaar af te stemmen zodat gegevens uit de verschillende labo's in de toekomst compatibel zullen zijn." Alle genetische gegevens uit het onderzoek van Cassiman worden opgeslagen in een databank bij de cel-Jumet. Die bevat naar verluidt al verschillende tientallen profielen. "Voorlopig is er geen juridisch kader voor dat soort databanken. De mensen die een onderzoek hebben ondergaan, deden dat allemaal vrijwillig zodat er geen sprake is van de schending van de privacy. Toch werkt het ministerie van Justitie aan een wettelijk kader voor de databank, waarin precies wordt omschreven wie en wat erin terechtkomt."