Ze heeft er begin deze maand ook een opinie over geschreven voor Knack. Zeer interessant om ook eens te lezen:

‘CSY of speuren op het mannelijk Y-chromosoom: dé doorbraak voor onopgeloste moordzaken’

Voor de Universiteit Van Vlaanderen buigt Sofie Claerhout zich over de vraag hoe je cold cases nog kan oplossen. ‘Een moordenaar laat zijn DNA achter, maar we vinden geen match… Via CSY of ‘Crime Scene Investigation’ op het mannelijk Y-chromosoom, kunnen we de familie van de dader opsporen en zo eindelijk aanslepende mysteries na jaren alsnog ontrafelen. Zo blijft geen dader onbekend.’

In de nacht van 11 november 1992 werd de jonge studente Christiane Heiser brutaal vermoord op haar studentenkamer in Brussel. De dader liet een bloedspoor met zijn DNA achter op de crime scene. Maar ondanks dat DNA een doeltreffend hulpmiddel is om iemand te identificeren, is de moordenaar van Christiane nog steeds niet ontmaskerd. Waarom niet? Er bleek geen identieke DNA-match te zijn met de verdachten in de zaak of met misdadigers gekend bij justitie. De zaak blijft tot op vandaag een groot mysterie en draagt nu al bijna 30 jaar het label ‘cold case’, een onopgeloste zaak. Maar met mijn CSY onderzoek kan dat veranderen.

Maar wat als ik zeg dat het onderzoek hier niet hoeft te stoppen. We weten tegenwoordig al veel meer over DNA dan dertig jaar geleden. Als de dader onder de radar blijft, zouden we hem nu ook kunnen vinden via zijn familie dankzij het Y-chromosomaal DNA. Hoe? DNA krijg je van beide ouders, maar wordt na elke generatie door elkaar geschud. Zo is nog maar 12.5% van jouw DNA gelijk aan dat van je neef en nicht. Veel te weinig. Het Y-chromosoom daarentegen is het enige stukje DNA dat elke zoon bijna ongewijzigd overerft van zijn vader. En dit voor generaties lang. Hierdoor vergroot de kans dat we een achterneef van de dader vinden, wat met de standaard DNA technieken niet mogelijk is.

CSY – ‘Crime Scene Investigation’ via het Y-chromosoom

Vanaf nu kunnen we dus het mannelijk Y-chromosoom gebruiken als nieuw ‘Crime Scene Investigation’ wapen, of kortweg CSY. Is dit onderzoek dan enkel voor mannelijke daders? Ja. Maar aangezien meer dan 90% van alle moordenaars in België mannen zijn, kunnen we dit toepassen op de meeste moordzaken.

Het enige probleem is dat er nog geen Y-DNA databank bestaat. Daarom moeten we op zoek gaan naar mannen rond de crime scene die de moord willen helpen oplossen door vrijwillig hun Y-DNA te geven. Via een grootschalig CSY verwantschapsonderzoek vergelijken we dan alle Y-chromosomen met dat van de dader.

Maar zo’n grootschalig onderzoek is tijdrovend en duur. Daarom creëerde ik na jarenlang onderzoek drie hulpmiddelen om dit proces te versnellen. De ‘CSYseq’ detecteert van bijna 100 mannen tegelijk de meest interessante regio’s op het Y-chromosoom. Daarna sorteert de ‘Ysurnames’ deze mannen op Y-DNA gelijkenis met de dader en voorspelt hij de kans dat ze dezelfde familienaam dragen. En uiteindelijk berekent de ‘YMrCA’ de verwantschap tussen de gevonden match en de onbekende dader. Zo kan de politie gericht verder klimmen in de familiestamboom om de moordenaar te traceren.

Mijn onderzoek maakt verwantschapsonderzoek efficiënter via drie hulpmiddelen: de ‘CSYseq’ detecteert interessante Y-regio’s, de ‘Ysurnames’ voorspelt de familienaam van de dader, en de ‘YMrCA’ berekent de graad van verwantschap met zijn match.

En hoe werkt zo’n CSY verwantschapsonderzoek nu concreet?

Wanneer er voldoende vrijwilligers zijn, vergelijken we de interessantste regio’s op hun Y-chromosoom met dat van de dader. Interessantste regio’s? Wel, doorheen de generaties kan de Y-DNA code veranderen of muteren. Snelle mutaties zorgen ervoor dat we accuraat dichte familie kunnen terugvinden, zoals broers of neven, maar ook heel verre verwanten tot zelfs 40 generaties ver! En daar stopt het niet. Trage mutaties brengen ons maar liefst 300.000 jaar terug in de tijd via migratielijnen richting Y-adam in Afrika. Hierdoor kunnen we de biologische afkomst van elke man op aarde achterhalen, en dus ook van de onbekende dader.

Doordat deze mutatie-analyse lang duurt, ontwikkelde ik samen met mijn promotor de ‘CSYseq’. Dat is de eerste detectiemethode ooit die zowel snelle als trage Y-mutaties samen kan analyseren. Hierdoor kunnen we efficiënt dichte en verre familieleden van de dader detecteren én tegelijk zijn biologische afkomst achterhalen. En daarbovenop kunnen we met de CSYseq bijna 100 mannen in één keer analyseren, wat het uiterst doeltreffend maakt voor grootschalig verwantschapsonderzoek. Een primeur! Onze nieuwe methode kreeg dan ook wereldwijde interesse, waardoor ik in 2019 de hoofdprijs won op het forensisch wereldcongres.

Trage Y-mutaties brengen ons via migratielijnen terug in de tijd en verdelen alle mannen in 20 groepen, van A tot T. Hiermee kunnen we de biologische afkomst van de dader achterhalen.

Y-chromosoom als familie barcode

En hoe gaat het dan verder? Stel, de dader matcht met meneer Claerhout. Heeft de onbekende dader dan dezelfde familienaam? Misschien wel, want de familienaam wordt ook doorgegeven van vader op zoon. Daarom ontwikkelde ik de ‘Ysurnames’, het eerste programma ooit dat berekent hoeveel procent kans er is dat de dader dezelfde familienaam draagt als zijn match. Door mijn Y-chromosoom onderzoek op 1.100 familienamen, ondervond ik dat deze kans afhankelijk is van bijvoorbeeld het aantal mutaties of hoe frequent de familienaam voorkomt.

Maar hoe vinden we dan de dader binnen die familie? Via de ‘YMrCA’, onze nieuwe rekenmachine om in te schatten hoeveel generaties er zitten tussen de dader en zijn match. Aan de hand van 2.500 verwante mannen, onderzocht ik de specifieke snelheid waarmee de Y-regio’s muteren. Daardoor kunnen we nu accurater inschatten of de match van de dader zijn broer is of eerder een verre achterneef.

Top, maar waar wachten we op?

Helaas mogen we in België nog niet het Y-chromosoom en verwantschapsonderzoek voor gerechtelijk speurwerk gebruiken… Maar na mijn grootschalige bevolkingsenquête, zag ik het positief in: 96% van de deelnemers wou samen met mij de laatste kans benutten om een vastgelopen moordzaak na jaren vol onzekerheden op te lossen. Jij ook? Surf dan naar www.csy-leuven.be en wie weet help je binnenkort mee met het identificeren van de moordenaar van Christiane Heiser!

Bron: Sofie Claerhout - Forensisch geneticus (KU Leuven) | Knack | 7 Oktober 2022

Sofie Claerhout is forensis geneticus aan de KU Leuven. Met haar onderzoek won zij de Vlaamse PhD Cup, en de hoofdprijs op het Wereldcongres voor forensisch onderzoek in Praag. Eind oktober ligt haar boek ‘Dader onbekend‘ in de winkel.

Volgende personen zaten tijdens het "Borinage"-proces niet in de beklaagdenbank:

• Robert Becker

• Jean-Louis Dramaix

• Francesco Nardella

• Jean-Claude François

Over deze beslissing schreef Le Vif in januari 1988 het volgende:

(...) Cependant, aussi étrange que cela puisse paraître, ils ne siégeront pas dans le box des accusés au côté des prévenus de la "filière boraine". Pour quelle raison? L'instruction du dossier ne serait, paraît-il, pas terminée. Ce surprenant découpage risque d'être exploité par les avocats de Cocu et consorts.

In het Algemeen Dagblad van 25 mei 1985 stond er een uitgebreid artikel over de niet-te-stoppen reeks van overvallen op postkantoren en postbodes in België.

België luilekkerland voor rovers

Het Belgische gangstergilde heeft zich afgelopen week kennelijk als het bekende konijn in de knollentuin gevoeld met de jager op veilige afstand. In twee dagen tijd heeft het maar liefst vijftien roofovervallen gepleegd. Steeds waren de Belgische posterijen het doelwit, of het nu om een geldtransport ging, een postkantoor of een weerloze postbode met veel geld op zak om bejaarden aan de vooravond van de pinksterdagen hun pensioentje uit te keren.

ASGRAUW

Minister van posterijen, Herman de Croo, doorgaans een man vol humor die zich niet gauw uit het veld laat slaan, zag deze week asgrauw. Hij kan het maar niet begrijpen, temeer daar hij "zijn post" met zoveel veiligheidsmaatregelen heeft omgeven. De spectaculairste roofoverval in onvervalste wild weststijl speelde zich maandagavond af in Duffel, even ten zuiden van Antwerpen. Daar vertrok vanuit het Centraal Station om 23.46 uur een speciale posttrein E 5218 met twee postwagons, bestemming het Brusselse station Zuid. In de trein bevonden zich de bestuurder Hendrik Marien (37) uit Minderhout en postbeambte Jan van Seelant (24). Van Seelant zat in een van de onverlichte postwagons tussen de postzakken met daarin geld en diamanten, waarvan de waarde vrijwel zeker veel hoger ligt dan de 1,6 miljoen gulden die de politie na veel gezeur van de Belgische pers uit de mouw schudde.

STAPVOETS

Nauwelijks heeft de E 5218 de buitenwijken van Antwerpen verlaten of treinbestuurder Marien wordt opgeschrikt doordat hij even voor Duffel een onverlicht seinbord opmerkt. Meteen flitst door zijn hoofd wat hij in een dergelijk geval moet doen. Hij mindert snelheid en rijdt bijna stapvoets door op zoek naar de eerstvolgende seinpaal waar eveneens een telefoontoestel is. Terwijl zijn ogen door het nachtelijk duister spieden, ziet hij plotseling een rood stoplicht. Later zal blijken dat de overvallers, die elk ogenblik zullen toeslaan, niet alleen de vier lampen uit het seinbord hebben verwijderd maar met een zaklamp waarover ze rood plastic hadden gespannen, ook een stoplicht hebben nagebootst.

STIKDONKER

De treinbestuurder trapt bruusk op de rem en daarmee meteen in de voor hem gespannen val. Het is op dat ogenblik 23.52 uur. Buiten is het stikdonker. Marien opent de deur van zijn cabine om te kijken wat er aan de hand is. Op dat moment stormen drie mannen naar binnen. Ze dragen bivakmutsen. Twee van hen zijn gewapend. De ene met een jachtgeweer met afgezaagde loop, de ander met een pistool. Een van de gangsters beduidt de treinbestuurder met een por in de rug dat hij zich naar de postwagen moet begeven. Het is voor het drietal gemakkelijk treinbestuurder en postbeambte met hun meegenomen handboeien aan elkaar te klinken.

Dan gaat alles vliegensvlug. De overvallers doorzoeken de achttien postzakken. Halen er dertien aangetekende stukken uit met geld en diamanten, springen van de trein en verdwijnen in een gereedstaande auto, waarin een man met draaiende motor al die tijd heeft gewacht. Buiten heeft niemand iets gemerkt. Toch heeft alles zich afgespeeld bij de seinpaal ter hoogte van de Rechtestraat in Duffel. Maar zeker "op het land” ligt iedereen dan al in bed. Omwonenden hebben de trein wel horen stoppen, maar er verder geen aandacht aan geschonken. Hun reactie de dag later: "er stoppen hier wel eens vaker treinen ..." Op een elektronisch bord in het Antwerpse station wordt intussen gesignaleerd dat er op het baanvak richting Brussel iets aan de hand is. Een half uur later zijn politie en rijkswacht ter plaatse.

30 MILJOEN

Dinsdagmorgen meldt de politie dat de buit 30 miljoen frank is aan gestolen ruwe en geslepen diamanten. Niet niks die 1,6 miljoen gulden. Maar een hoge postbeambte in Antwerpen lacht zich dood als hij hoort wat de politie heeft rondgebazuind. Hij zegt: "Het kan nog maanden duren voordat bekend is hoeveel er is buitgemaakt. Niemand weet dat, ook wij niet..." Een grote verzekeringsmaatschappij bevestigt dat verhaal. Een van de directeuren zegt: "Vorig jaar maart was er een soortgelijke treinroof in St. Katelijne-Waver. Daar trokken dieven aan de noodrem, gingen er met tientallen zakken diamanten vandoor waarvan als waarde 40 miljoen frank werd opgegeven. Ook die lading was afkomstig van Antwerpse handelaren. De daders zijn nooit gepakt, ook al loofde de verzekering een beloning uit. Vergeet niet dat in dit milieu heel wat in het zwart gebeurt. "Het zou me niets verbazen als we achter die 40 miljoen nog een nulletje zouden moeten zetten. Niemand heeft er belang bij de juiste waarde van de buit bekend te maken. Zeker de verzekeringsmaatschappijen niet. We zijn niet gek. We gaan toch geen gangsters aantrekken.”

UITZONDERLIJK

Politie en rijkswacht tasten nog altijd in het duister, maar één ding is zeker: ze vertrouwen het zaakje niet. De bende was te goed op de hoogte. Zowel van de manier waarop ze de trein tot stoppen moesten dwingen op de meest geschikte plaats, als van de aanwezigheid die maandagavond in de laadruimte van de trein E 5218 van een "uitzonderlijke zending". Net zoals bij de treinroof van maart 1983 strekt het onderzoek zich uit tot PTT-personeel uit Antwerpen en Brussel. De politie en rijkswacht geloven dat de gangsters getipt zijn.

Deze jongste treinroof en ook het feit dat elders in België zowel in Brussel, Vlaanderen als Wallonië op diverse plaatsen postkantoren en weerloze postboden veertien keer in twee dagen de prooi van overvallers werden, geeft toch wel te denken. Twee vragen werpen zich daarbij op. Hoe is het mogelijk dat na 434 roofovervallen in 1982, 390 overvallen In 1983 (de daling was te danken aan het installeren van kogelvrije loketten in banken en postkantoren), en 515 roofovervallen in 1984 in België posttreinen met uiterst kostbare zendingen op geen enkele manier worden bewaakt? Sterker nog: dat deze rijdende banken slechts twee man aan boord hebben?

Even onbegrijpelijk is het dat postboden in België (sedert enkele jaren) totaal weerloos tegen overvallers er met grote geldbedragen op uit worden gestuurd om pensioenen en andere uitkeringen te betalen. Vorig jaar werden maar liefst veertig postboden op hun dagelijkse ronde door gewapende overvallers beroofd. Sedert de invoering van deze roekeloze maatregel door een Brusselse minister van posterijen om zijn kiezers een pleziertje te doen, hebben al verscheidene postboden deze verkiezingsstunt met hun leven moeten bekopen. Toch schijnt PTT-minister De Croo dat de gewoonste zaak van de wereld te vinden. Hij zit al bijna vier jaar op deze post en heeft de rampzalige maatregel nog altijd niet teruggedraaid.

Toch gebruikten overvallers vorig jaar ln België in bijna alle gevallen vuurwapens. Daarbij vielen vier doden. (*) Verontrustend is ook dat van alle roofovervallen in 1984 in België maar een tiende werd opgelost. Dit jaar dreigt een topper te worden. In nog geen vijf maanden bedraagt het aantal roofovervallen reeds 106, alleen al bij de posterijen. De buit bedroeg (officieel) ruim een half miljard frank. Minister De Croo houdt het ene topberaad na het andere. Maar intussen blijven de gangsters toeslaan. De Croo wil niets van bewapening van postboden weten. De gevaren zouden niet te overzien zijn. Hij droomt van superbeveiliging voor postauto’s, treinen en kassa’s. Sommigen zien het allemaal niet zo somber in. Nu politie en rijkswacht na de reis van de paus weer in hun vertrouwde omgeving zijn teruggekeerd, zullen ook de overvallen wel afnemen...

Bron: Algemeen Dagblad | Zaterdag 25 Mei 1985

(*) Zie bijvoorbeeld deze moord op een postbode in Lillois » Forum

Reeks postkantoren en postbodes overvallen

De Belgische PTT meldde gisteren dat maandag zeven roofovervallen zijn gepleegd op postkantoren en postbodes. Daarbij werd voor ongeveer een half miljoen gulden buitgemaakt. De meeste overvallen werden uitgevoerd in Brussel en Wallonië waarbij gebruik werd gemaakt van auto's die in Vlaanderen waren gestolen. In België zijn postbodes steeds vaker doelwit van overvallers. Ze hebben dikwijls grote geldbedragen bij zich om kinderbijslag en vooral pensioenen uit te betalen.

Dat overvallers de laatste dagen zo gemakkelijk konden toeslaan, wordt toegeschreven aan het feit dat ter bescherming van de paus honderden politiemannen en duizenden rijkswachters uit alle delen van het land waren aangetrokken. Na de meeste overvallen duurde het zeer lang aleer de politie verscheen.

Er wordt ernstig rekening gehouden met de mogelijkheid dat de daders lid zijn van de Strijdende communistische cellen CCC). Deze terroristische organisatie heeft toegegeven dat ze hun aanslagen bekostigen met geld dat afkomstig is van roofovervallen.

Bron: Algemeen Dagblad | 22 Mei 1985