De Staatsveiligheid krijgt ook kritiek, zelfs van wetenschappers, omdat ze haar archieven niet opstelt.

Jaak Raes: "Als wij gemotiveerde aanvragen krijgen om onze archieven te mogen inkijken en alle wettelijke regels worden gerespecteerd, dan hebben er al mensen toegang gekregen. Onze archieven van voor de Tweede Wereldoorlog zijn bij het Algemeen Rijksarchief gedeponeerd. Weinig mensen komen dat archief inkijken, hoewel het nuttig materiaal voor historici bevat. Het feit dat ons eigen archief geen boeltje is, maar mooi gerangschikt is, in de kelder van dit gebouw, bewijst dat we niet ongevoelig zijn voor zulke vragen tot inzage."

"Maar er zijn natuurlijk beperkingen. Waarom? De Staatsveiligheid heeft een lange geschiedenis, de dienst is zelfs een stukje ouder dan België zelf. Wij de op één na oudste inlichtingendienst ter wereld, na die van het Vaticaan. Maar onze archieven, ook de documenten die teruggaan tot de Tweede Wereldoorlog, worden nog altijd aangevuld. Weet u, boven de deur van elke vergaderzaal hier in ons hoofdkantoor, ziet u een naambordje. Dat verwijst naar een van de inlichtingen- en actiediensten die werden georganiseerd door de mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in bezet België voor de Staatsveiligheid werkten. Wij hebben oneindig veel respect voor die mensen. Wat zij hebben gedaan, bewijst hoe levensbelangrijk inlichtingen wel kunnen zijn om de vijand te verslaan."

"U was trouwens bij het eerbetoon dat we onlangs, in aanwezigheid van prins Laurent, aan deze mensen hebben betoond. Bij zulke gelegenheden zijn er nog altijd mensen die ons oude documenten en voorwerpen bezorgen die ze al die tijd op hun zolder hebben bewaard. We moeten soms wachten tot er een erfenis openvalt om nog bepaalde oude stukken te krijgen. Het is dus een levend archief. Dat betekent dat er nog altijd afstammelingen zijn van de mensen die in die archieven opduiken, en ik vind dat ook zij recht hebben op privacy. Als zij kandidaat zijn voor een bepaalde job, willen ze toch ook niet dat het verborgen leven van hun ouders hun slaagkansen op die manier ondermijnt."

"Er is ook een geval bekend van een dame die toegang had tot geclassificeerd materiaal - niet bij de Staatsveiligheid - en in haar paper letterlijk schreef dat ze niet had kunnen achterhalen wie de informanten waren. Dat is natuurlijk ook niet de bedoeling, dat is ongezonde nieuwsgierigheid. Wij hebben sinds 1998 de wettelijke plicht om de identiteit van onze menselijke bronnen te beschermen. Aan die verplichting kunnen of willen we ons niet onttrekken. Als we onze recente archieven zouden openstellen, staan er levens op het spel. Als we daar geen rekening mee houden, vinden we misschien geen mensen meer die voor ons als bron willen fungeren. Dat is fundamenteel voor alle inlichtingendiensten, zelfs die van het Vaticaan, veronderstel ik."

"En er is meer: de rijksarchivaris heeft geen plaats om onze archieven te bewaren. Daarom zou hij ze willen laten digitaliseren. Dat vergt natuurlijk werk. Als wij dan horen dat ze oorspronkelijk van plan waren om dat aan lage loonlanden, zoals China, uit te besteden ..."

Ik barst uit in lachen.

"U lacht daarmee? Ik ook. Dan wordt het natuurlijk een farce. Daarom is het mijn wens dat ons archief in dit gebouw een afdeling zou worden van het Algemeen Rijksarchief van België. Dat is ook al het geval voor de archieven van het Koninklijk paleis, dus waarom niet voor de Staatsveiligheid?"

Bron: De geheimen van de Staatsveiligheid | Lars Bové

De Club van Bern … Weinig mensen wat dat is. Ook Alain Winants hoorde het in Keulen donderen toen hij in 2006 aan de slag ging bij de Staatsveiligheid. De doorgewinterde magistraat had tot dan toe nog nooit gehoord van de Club de Berne. Zelfs het Comité I, dat de Staatsveiligheid controleert, weet alleen dat de club bestaat, maar meer niet. De Club van Bern is geen officiële instelling. Hij heeft geen officieel statuur, geen secretariaat en neemt nooit officiële beslissingen. Toch is het de belangrijkste ontmoetingsplaats van inlichtingendiensten in de Europese Unie.

Op het internet vind ik enkele basisgegevens terug over de Club van Bern, genoemd naar de gelijknamige Zwitserse stad. In die 'club' ontmoet de Staatsveiligheid de andere 27 nationale inlichtingendiensten van de Europese Unie. Ook de diensten van Noorwegen en Zwitserland mogen mee om de clubtafel zitten, en sinds 2006 geldt dat bijvoorbeeld ook voor de Litouwse geheime dienst. De ledenlijst groeit dus nog.

Hoewel de Club van Bern al zeker sinds 1971 bestaat, is de manier waarop de besprekingen verlopen al decennialang een goed bewaard geheim. Omdat alles officieus gebeurt, kan ook geen enkel parlement of een andere democratische instelling de inlichtingendienstenclub controleren.

De enige vraag die ooit over de Club van Bern gesteld is in het Belgisch parlement, dateert al van 1995. De toenmalige minister van Binnenlandse Zaken was even kort als geheimzinnig in zijn antwoord:

"De Club van Bern is een informele bijeenkomst waaraan op geregelde tijdstippen leidende ambtenaren van de verschillende Europese inlichtingen- en veiligheidsdiensten deelnemen. Deze bijeenkomsten beogen een overleg en betere coördinatie van de uitwisseling van informatie in het kader van de contraspionage en subversief terrorisme. Om het hoofd te bieden aan elke bedreiging, uitgaande van individuen of groepen, tegen de veiligheid, de democratische orde of de grondwettelijke instellingen van de staten die aan deze vergadering deelnemen."

Alles is dus geheim. Zonder democratische controle.

Wat de inlichtingendiensten in de club bespreken, is nochtans cruciaal voor de veiligheid van alle Europese landen. Een belangrijke onderafdeling van de Club van Bern is immers de Counter Terrorist Group (CGT). Die is opgericht in de nasleep van de terreuraanslagen van 11 september 2001 in de Verenigde Staten. In die subgroep van de Club wisselen de inlichtingendiensten hun analyses over alle mogelijke terreurdreigingen en terrorismenetwerken uit. De CTG fungeert zelfs als contactpunt tussen de officiële Europese instellingen en de Club van Bern.

Terrorisme is al sinds de beginjaren van de Club van Bern een hot topic. Zo werden de Duitse Rote Armee Fraktion (RAF) en de Italiaanse Rode Brigades eind de jaren 1970 druk besproken in de Club. Omdat de inlichtingendiensten na een aanslag snel moeten communiceren met elkaar binnen de Counter Terrorist Group, is er ook een hoog beveiligd communicatienetwerk opgezet voor alle leden van de groep.

Maar terrorisme is lang niet het enige gespreksonderwerp. In een document van de Nederlandse inlichtingendienst AIVD staat in bedekte termen te lezen dat de leden van de Club van Bern nog op andere domeinen 'best practices' en inlichtingen uitwisselen. Dat gebeurt voor contraspionage, onderzoeken op het internet en de strijd tegen proliferatie. Ondanks de hardnekkige mist van de geheimzinnigheid rond de Club van Bern wil een hooggeplaatste bron bij de Staatsveiligheid er toch over praten met mij.

"Binnen de Club van Bern en de CTG spreken we af op welke domeinen we gaan samenwerken", begint hij. "Dat gebeurt niet via officiële protocollen, maar is zo gegroeid. De Club van Bern is in de jaren 1970 letterlijk begonnen als een clubje van de bazen van de inlichtingendiensten. Die verzamelden toen rondom het haardvuur. Later is er wat meer structuur gekomen. Er zijn ook interne regels: 'the rules of the house'. Elke inlichtingendienst mag zijn eigen bekommernissen voorleggen aan de andere. En elke dienst, hoe groot zijn land ook is, spreekt slechts met één stem. Er kan ook gestemd worden over beslissingen, maar eenparigheid is vereist. Er is een totale freedom of speech, omdat alles strikt binnenskamers blijft. De club wordt tegenwoordig twee keer per jaar bijeengeroepen, om de zes maanden. Elke bijeenkomst wordt goed voorbereid. Het is telkens een van de inlichtingendiensten die voor de accommodatie zorgt. Ook de Staatsveiligheid doet dat dus. Dat kan gebeuren in onze vertrekken, maar evengoed in de vergaderzaal van een hotel."

De mysterieuze club is dus alleen bestemd voor de absolute toplui van de inlichtingendiensten. Die mogen zich hooguit laten vervangen door een adjunct-topman. Maar er bestaat ook een 'nevenclubje', Les Cours de Club. Daar mogen ook de lagere echelons binnen de inlichtingendiensten hun ding doen. De leden komen maar één keer per jaar samen. In Les Cours de Club komen geen belangrijke thema’s aan, maar kunnen de geheime agenten elkaar leren kennen en bijvoorbeeld over opleidingen spreken.

"Binnen de Club van Bern bestaan er ook werkgroepen. Die zitten samen over een bepaald thema", klapt de bron bij de Staatsveiligheid nog uit de biecht. "In de werkgroepen worden ook inlichtingen uitgewisseld. Die vergaderingen zijn altijd heel nuttig. Maar voor echte, operationele afspraken zullen de inlichtingendiensten nog altijd bilateraal, één op één, samenzitten. Dat gebeurt meestel niet in de Club van Bern. In de club kunnen we bijvoorbeeld wel namenlijsten over Russische inlichtingenofficieren die in Europa rondreizen, met elkaar uitwisselen. We kunnen de club ook buiten de geplande momenten bijeenroepen, maar alleen bij belangrijke gebeurtenissen. Dat is natuurlijk gebeurd na de aanslagen van 11 september 2001."

Een voormalige chef bij de Staatsveiligheid uit zich kritischer over de Club van Bern. "De Club van Bern staat buiten het instituut Europa", hekelt hij. "De inlichtingendiensten hebben zo nog meer clubjes. Die zijn juist in het leven geroepen om niet optie gaan in de Europese Unie, tot grote frustratie van de Europese functionarissen die verantwoordelijk zijn voor veiligheid, zeker in de strijd tegen het terrorisme. Het echte EU-verhaal is aan de Staatsveiligheid aan het voorbijgaan. De Britse inlichtingendiensten zijn misschien tegen Europa, maar ze werken wel veel beter binnen de EU-realiteit. Ze plaatsen hun mensen op de topposities bij de officiële Europese instanties. Als het over die Europese instellingen gaat, staats de Staatsveiligheid al jaren aan de zijlijn. Voor de Staatsveiligheid is dat allemaal 'nice to know, maar nog altijd niet 'need to know’. Ze missen daardoor veel. De Staatsveiligheid leeft nog altijd op een eiland binnen de Europese realiteit."

Bron: De geheimen van de Staatsveiligheid | Lars Bové

Hieronder het gedicht (let vooral op de laatste alinea). Ik heb trouwens geen idee wie de "vermoorde Bruno" is:

Terre de nos aïeux, les anciennes épopées
Te célèbrent et t’adulent … Terre des anciens preux
Que se passe-t-il donc de nouveau sous les cieux
Pour que tant de héros qui leur vie ont donnée
Soient maintenant morts deus fois (dans la coeur et l’idée de leurs fils oublieux de tant de gloires passées?)

Jean-Marie est en fuite pour s’être défendu …
Les chefs même du peuple se sont-ils donc rendus
A l’ennemi obscur? Quelqu’un l’aurait-il vu?
Allez-vous donc vraiment me contraindre à écrire
Pour être véridique: "Ne faudrait-il pas dire qu’à l’ennemi secret les chefs se sont vendus?"

Jean-Marie est en fuite, Bruno assassiné
Ses meurtriers s’esclaffent: ils sont mineurs. Sans doute …
Quand voudrons-nous, amis, changer enfin de route?
La justice officielle ose - quelle forfaiture! -
Poursuivre l’innocent, tandis que sous son nez
Ribotent assassins, drogués et pourriture …

Europe réveille-toi: il est temps de combattre
les traîtres, assassins, escrocs, vendus, espions;
L’ennemi est dans nos murs! Il est temps de se battre
Non plus de discuter. Armons-nous, et partons!

Delta

Bron: Thingvellir | April - Mei 1983

In mei 1969 ontmoet Damman voor het eerst op een symposium Otto von Habsburg in Wenen de Franse advocaat Jean Violet (ancien du SDECE, de Franse Geheime Dienst) met wie hij in de komende jaren veel zal samenwerken. Violet staat van zijn kant in verbinding met Carlo Pesenti, Sanchez Bella, Otto von Habsburg, F.J. Strauss en Benoît de Bonvoisin. Jean Violet staat later ook in directe verbinding met de Arabische 'journalist' Faez Al Ajjaz die zich in het begin der jaren '70 in Brussel heeft gevestigd.

Faez is gehuwd met een Duitse dame, een verwante van de familie Krupp. Hij is hevig anti-Israël en antisemiet. Faez leert op zijn beurt, net als Violet, Benoît de Bonvoisin kennen. Dit drietal frequenteert in Parijs de salons van de conservatieve katholieke rechterzijde. Benoît de Bonvoisin heeft in Parijs een vast adres waar hij Violet ontvangt. Wiens zoon een adjunct is van de burgemeester van Parijs, Jacques Chirac. Later komt er een breuk tussen de Bonvoisin en Faez wegens een geschil omtrent een import-export affaire.

En over Faez en wapenhandel:

Volgens minister Gol is Faez Al Ajjaz in ’75 betrokken in een wapenhandel met Libanon voor een bedrag van 1 miljard frank.

Bron: Archief Walter De Bock