(...) Onder stay behind-netten verstaan de Amerikaanse diensten preventief gevormde verzetskernen, bestaande uit inwoners van de betrokken landen, die bij een eventuele Sovjet-bezetting ter plaatse de strijd tegen de bezetter zouden aanbinden en als groeipolen voor een breder verzet zouden fungeren, ook indien de nationale regeringen naar het buitenland uitgeweken zouden zijn. Het spreekt vanzelf dat deze groepen zoveel mogelijk in overleg tussen die nationale regeringen en de Amerikaanse diensten zouden optreden.

Deze plannen en voorbereiding werden door de OPC uitgewerkt op verzoek van de Amerikaanse geïntegreerde legerstaven. De stay behind-groepen waren bedoeld om bij een conflict met de Sovjet-Unie de NAVO-strijdkrachten bij te staan. In feite ging het hier om een geperfectioneerde voortzetting van de hulp die de OSS tijdens de Tweede Wereldoorlog aan Europese verzetsbewegingen had geboden.

De OPC trof in dit verband concrete voorbereidingen in Duitsland, Oostenrijk, de Benelux (met inbegrip van België dus) en de Scandinavische landen. Wij zijn er niet geslaagd in de Verenigde Staten concrete gegevens uit Amerikaanse bron over deze OPC-werking in België te verkrijgen. 

In een voetnoot leggen de auteurs uit hoe dit komt:

Op 20 mei 1985 antwoordde de Information and Privacy Coördinator van de CIA op onze vraag naar het bestaan en de mogelijkheid tot raadpleging van CIA-documenten over een mogelijke activiteit van de OPC in België, de mogelijke deelneming van Amerikaanse diensten aan de uitbouw van stay behind-groepen in België en de eventuele relaties van met naam vermelde Belgische onderdanen met Amerikaanse inlichtingendiensten: "De CIA mag het bestaan van documenten terzake niet bevestigen of ontkennen."

Deze informatie wordt om redenen van 'nationale veiligheid' geheimgehouden, ook omdat zij betrekking heeft op de oorsprong van inlichtingen en methoden van informatiegaring. De CIA-leiding is verplicht "de organisatie, functies, namen, officiële titels, wedden en aantal van het personeel dat door de CIA wordt tewerkgesteld op grond van de National Security Act van 1947 en de CIA Act van 1949 geheim te houden." De Freedom of Information Act geldt dus niet voor deze terreinen.

Bron: De moord op Julien Lahaut | Etienne Verhoeyen en Rudi Van Doorslaer

In de archieven van de Staatsveiligheid bevinden zich tal van documenten over André Moyen en zijn agenten. Zij zijn te vinden in dossiers over Service 8, Milpol, Athos en diverse persoonlijke dossiers, waaronder het volumineuze dossier van Moyen zelf. De vroegste stukken hebben echter alle betrekking op zijn oorlogsactiviteiten en meer bepaald op de onderzoeken van het krijgsauditoraat. Dat heeft te maken met de specifieke taken van de Staatsveiligheid in die jaren, namelijk als gerechtelijke politie hulp verlenen aan het militaire gerecht in het kader van de repressie. Het valt op dat Moyen in die documenten veeleer negatief wordt afgeschilderd. Als gevolg van bepaalde acties onder de bezetting wordt zijn burgertrouw in vraag gesteld. Maar zoals we weten, heeft geen enkel strafonderzoek voor feiten tijdens de bezetting tot een veroordeling geleid. Toch zal dat stigma op hem blijven kleven.

De eerste sporen van Moyens inlichtingendienst die de Staatsveiligheid ontdekt dateren van december 1946. De commissaris van Dinant verneemt dat Moyen - steevast Kapitein Freddy genoemd - in de streek van Namen en Dinant over een groeiend aantal informanten zou beschikken, die hem inlichtingen verschaffen over communistische activiteit. Hij weet de instructies van Moyen in handen te krijgen. Daarin is sprake van opsporingen van militaire en politieke aard: militaire oefeningen en parachutages, lijsten van leden en sympathisanten enzovoort. Voor het eerst duikt de term Milpol op. In de loop van 1947 zal de Staatsveiligheid verschillende boodschappen van dat netwerk onderscheppen. Om een onbekende reden komt Moyen begin 1947 ook in het vizier van de Rijkswacht. Zij stelt over hem een bijzonder kritisch rapport op dat eveneens aan de Staatsveiligheid wordt bezorgd. Moyen wordt er afgeschilderd als een gevaarlijk individu, een agent van het Tweede Bureau, maar van een inlichtingennet is in het rapport geen sprake.

Wanneer het parket van Dinant in het voorjaar van 1947 een zaak van wapenbezit op het spoor is en er bij een van de personen in kwestie ook documenten van Milpol worden gevonden, beslist de administrateur van de Staatsveiligheid, kolonel Paul Bihin, op eigen initiatief de procureur-generaal van Luik in te lichten over de figuur van Moyen en zijn inlichtingennet Milpol. er is echter, zo laat het Luikse parket weten, geen verband tussen het netwerk van Moyen en de wapens. Kort daarop komt Moyen in conflict met de Staatsveiligheid, die een positief advies weigert te geven bij zijn aanvraag voor een paspoort in het kader van een reis naar de Belgische bezettingszone in Duitsland voor rekening van de bladen Vrai en Septembre. Dat levert de Staatsveiligheid een scherp artikel op van André de Saint-Michel, alias Moyen, in het weekblad Vrai.

Een nieuwe fase breekt aan in 1948. Dan is er, te oordelen naar de informatie die de Staatsveiligheid weet te bemachtigen, een uitbreiding van Moyens activiteiten waar te nemen. In de streek van Charleroi vangt de Staatsveiligheid informatie op over een inlichtingendienst die door Moyen zou zijn georganiseerd met ex-agenten van Athos. De commissaris daar beschikt over een informant, die overvloedig rapporten van Moyens agenten zal doorsturen. Ook in Luxemburg is er activiteit te bespeuren en ook daar gaat het om gewezen agenten van Athos. In de loop van de maanden die volgen slaagt de Staatsveiligheid erin een aantal agenten van Moyen te identificeren. In een syntheserapport van 27 mei 1948: 

"André Moyen heeft sinds enkele maanden een inlichtingendienst hervat die de voortzetting is van de Dienst Athos en Service 8, waarvan hij tijdens de Duitse bezetting respectievelijk de adjunct-chef en de chef was. Het hervatten van de dienst werd vergemakkelijkt door het opstarten, op regionale basis, van een Verbroedering van de Dienst Athos."

Dat strookt met de informatie die de gerechtelijke politie van Brussel omstreeks diezelfde tijd in een proces-verbaal consigneert. Nieuwe rapporten uit 1948 vermelden financiering door Brufina en de Société Générale. Moyen laat zich doorgaan, aldus nog een van die rapporten, voor een agent van kolonel Mampuys, "die deze diensten voor het ogenblik niet langer zou gebruiken". De Staatsveiligheid kent ook al de codenaam van Moyen, Richard, en weet dat hij contacten onderhoudt met de Franse veiligheidsdiensten.

Wie zich door al die dossiers worstelt, krijgt een vrij indringend beeld van Moyens activiteiten, van zijn netwerk en zijn agenten. Zo zijn er in de verschillende persoonlijke dossiers interessante gegevens te vinden. Men zal echter tevergeefs zoeken naar een overzicht van al die elementen, naar een echte analyse van de beschikbare informatie. De zogenaamde syntheserapporten van de Staatsveiligheid zijn altijd zeer summier en herhalen meestal dezelfde zaken. Bovendien ontbreekt er merkwaardig genoeg een belangrijke schakel: het BACB.

Bron: Wie heeft Lahaut Vermoord? | Gerard Emmanuel, De Ridder Widukind, Muller Françoise

Godbille slaat nagels met koppen:

(...) In relatie tot de Bende van Nijvel betekende dit volgens Godbille dat haar acties moesten worden gezien als de uitingen van een mafieus controlesysteem:

"In het licht van de strategie van het gerucht, in mijn dossiers van de financiële afdeling verspreid door personen uit eenzelfde invloedssfeer met een extreem-rechts tintje, personen van wie extreem-rechts gebruik heeft gemaakt - die mensen dienen immers geen ideaal maar wel idealisten - mag men zich inzake de bende van Nijvel de vraag stellen hoe het zit met de afpersing van "gegoede" Brusselse kringen, die verwikkeld waren in drugszaken, seksschandalen, zwartgeldaffaires, in financiering en omkoping van politici die daaruit kunnen voortvloeien. Die personen kunnen moeilijk aangifte doen."

"Langzamerhand worden gerecht en instellingen verlamd door een groep van mensen die gecontroleerd worden door internationale criminele organisaties, leden van de causa nostra? En in het bijzonder, zo zal straks blijken, - ik zeg dit altijd tussen aanhalingstekens, zonder peremptoire bevestiging -, in het bijzonder de Amerikaanse tak ervan. Dat is niet zomaar een idiote hypothese."

Meer concreet formuleerde Godbille twee hypothesen omtrent het mechanisme dat in de acties van de Bende van Nijvel werkzaam zou zijn:

"Omtrent de dossiers van de bende van Nijvel kunnen twee hypothesen worden geformuleerd die onderling niet onverenigbaar zijn. De eerste hypothese is dat de handelende vennoten de geldschieters afpersten. Een groep personen uit extreem-rechtse sfeer - wat niet noodzakelijk betekent dat de hele extreem-rechtse beweging bij de zaak betrokken is - of personen die zich daarop beroepen hebben druk uitgeoefend op diegenen die hun zakken vullen. En door middel van wapens laten zij zeer zichtbaar hun handtekening achter; men komt immers uit op een spoor in Ronquières, waar men een hele reeks aanwijzingen op een rij heeft gezet. Ze gaan niet onopvallend te werk. Neen, ze zijn in camouflagepak en geven dat openlijk af. Ik heb min of meer de indruk dat zij iemand willen aanwijzen."

"De tweede hypothese is dat de handelende vennoten uit het milieu die geldschieters voor hun karretje willen spannen, door sporen uit te wissen, door hen te gebruiken, door hen aan te wijzen. Dat allemaal om het gerecht te verlammen. Die zaken kunnen trouwens chronologisch worden nagegaan. Ik denk in eerste instantie dat men zijn toevlucht heeft moeten nemen tot die geldschieters en ik was getroffen door de manier waarop WNP zichzelf de grond heeft ingeboord."

"Het is vreemd een extreem-rechtse organisatie te horen zeggen: "Ik ben extreem-rechts, ik heb die en die slagen uitgevoerd, ik heb dat en dat gedaan." Zij hebben zichzelf zelfs beschuldigd van een dubbele moord op commando (van Latinus). Ik denk hierbij aan Barbier. Zij beschuldigden zichzelf dus van buitengewoon ernstige feiten. Zij richtten de organisatie ten gronde waarvan ze lid waren. Dat allemaal om wie of wat te beschuldigen? De Staatsveiligheid, het gerecht."

"Wij moeten verder gaan en de zaak subtieler analyseren. Wie zit er achter WNP? Ik ga uit van de volgende hypothese: volgens Bernard Mercier is het Burafex, het bureau voor de nevenactiviteiten."

Bron: Verslag Tweede Bendecommissie (bijlage 5)